به گزارش کردپرس، خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی هشدار داد که تلاش‌های ترکیه برای پایان دادن به چهار دهه درگیری با حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) در وضعیت توقف و بن‌بست قرار گرفته؛ وضعیتی که می‌تواند خطر بازگشت خشونت و فروپاشی روند شکننده صلح را افزایش دهد.
به گزارش رویترز، روند جدید مذاکرات که از پاییز ۲۰۲۴ آغاز شد، پس از مجموعه‌ای از تحولات بی‌سابقه از جمله فراخوان عبدالله اوجالان برای خلع سلاح و اعلام انحلال پ.ک.ک، اکنون به دلیل اختلاف بر سر نحوه اجرای توافقات متوقف شده است.
ریشه‌های مناقشه
درگیری میان دولت ترکیه و پ.ک.ک از سال ۱۹۸۴ آغاز شد و تاکنون بیش از ۴۰ هزار کشته برجای گذاشته است. پ.ک.ک که در سال ۱۹۷۸ توسط عبدالله اوجالان تأسیس شد، ابتدا با هدف تشکیل دولت مستقل کردی وارد مبارزه مسلحانه شد، اما بعدها مطالبات خود را بر حقوق بیشتر برای کردها و نوعی خودگردانی محدود متمرکز کرد.
این جنگ در دهه‌های گذشته عمدتاً در مناطق کردنشین جنوب‌شرق ترکیه جریان داشت، اما به مرور و تحت فشار نظامی ارتش ترکیه، بخش عمده نیروهای پ.ک.ک به مناطق کوهستانی شمال عراق منتقل شدند. هم‌زمان، تحولات سوریه نیز به گسترش ابعاد منطقه‌ای این بحران انجامید؛ جایی که آنکارا نیروهای کرد سوری را شاخه‌ای از پ.ک.ک می‌داند.
ترکیه، آمریکا و اتحادیه اروپا پ.ک.ک را سازمانی تروریستی معرفی می‌کنند.
روند جدید صلح چگونه آغاز شد؟
رویترز می‌نویسد روند تازه صلح در اکتبر ۲۰۲۴ و پس از اظهارات دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملی و متحد اصلی رجب طیب اردوغان، آغاز شد. باغچلی پیشنهاد کرده بود در صورتی که عبدالله اوجالان خواستار پایان مبارزه مسلحانه شود، امکان حضور او در پارلمان ترکیه فراهم شود.
پس از آن، نمایندگان حزب دموکراسی و برابری خلق‌ها (DEM) برای نخستین بار طی نزدیک به یک دهه با اوجالان در زندان امرالی دیدار کردند.
در ۲۷ فوریه ۲۰۲۵، اوجالان رسماً از پ.ک.ک خواست سلاح را کنار بگذارد و این گروه نیز یک روز بعد آتش‌بس اعلام کرد. پ.ک.ک در مه ۲۰۲۵ از انحلال رسمی و پایان مبارزه مسلحانه خبر داد و چند ماه بعد، شماری از نیروهای این گروه در مراسمی نمادین در شمال عراق سلاح‌های خود را سوزاندند.
پارلمان ترکیه نیز کمیسیونی ویژه برای نظارت بر روند صلح تشکیل داد و در فوریه ۲۰۲۶ گزارشی را تصویب کرد که بر انجام اصلاحات قانونی هم‌زمان با روند خلع سلاح تأکید داشت.
دلیل توقف روند چیست؟
بر اساس گزارش رویترز، اختلاف اصلی میان دو طرف بر سر «ترتیب اجرای تعهدات» است.
آنکارا تأکید دارد که پ.ک.ک باید ابتدا به طور کامل خلع سلاح شود و سپس دولت درباره اصلاحات قانونی یا تضمین وضعیت نیروهای سابق این گروه اقدام کند. در مقابل، پ.ک.ک می‌گوید بدون دریافت تضمین‌های حقوقی و سیاسی، خلع سلاح کامل می‌تواند اعضای این گروه را در معرض خطر قرار دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که منطقه تحت تأثیر جنگ ایران و بی‌ثباتی‌های گسترده قرار دارد.
مقام‌های ترکیه همچنین ابراز نگرانی کرده‌اند که جنگ علیه ایران ممکن است زمینه احیای دوباره فعالیت گروه‌های مسلح کرد در منطقه را فراهم کند، هرچند رویترز تأکید می‌کند شواهد مشخصی برای وقوع چنین سناریویی وجود ندارد.
نقش محوری عبدالله اوجالان
رویترز، عبدالله اوجالان را «عنصر کلیدی» روند کنونی توصیف می‌کند. فراخوان او در فوریه ۲۰۲۵ برای انحلال پ.ک.ک، نقطه عطف اصلی مذاکرات بود و راه را برای پیشبرد روند صلح باز کرد.
پ.ک.ک بارها تأکید کرده که اوجالان باید نقش مستقیمی در نظارت بر اجرای توافقات داشته باشد. در همین راستا، دولت باغچلی اوایل مه ۲۰۲۶ پیشنهاد تشکیل نهادی با عنوان «دفتر هماهنگی روند صلح و سیاسی‌سازی» را مطرح کرد تا اوجالان بتواند در مدیریت این روند مشارکت داشته باشد.
با این حال، دولت ترکیه تاکنون به طور رسمی از تغییر وضعیت او یا افزایش اختیاراتش حمایت نکرده است.
چه چیزی به خطر افتاده است؟
رویترز هشدار می‌دهد شکست روند کنونی می‌تواند به بازگشت یکی از طولانی‌ترین و خونبارترین درگیری‌های خاورمیانه منجر شود. فروپاشی روند صلح پیشین در سال ۲۰۱۵ نیز به آغاز یکی از مرگبارترین دوره‌های درگیری میان ارتش ترکیه و پ.ک.ک انجامیده بود.
این مسئله علاوه بر ابعاد امنیتی، پیامدهای سیاسی مهمی نیز برای دولت اردوغان دارد. با توجه به احتمال برگزاری انتخابات زودهنگام در ترکیه، رأی کردها همچنان یکی از عوامل تعیین‌کننده در معادلات سیاسی این کشور به شمار می‌رود